• Ansiklopedi
• Sözlük
• Harita
• Resim
• Müzik
• Bilgi Yarışması
• 

ISPARTA

İlin KimliğiYüzölçümü: 8933 km2Nüfûsu:            434.771İlçeleri:             Merkez, Aksu, Atabey, Eğirdir, Gelendost, Gönen, Keçiborlu, Senirkent, Sütçüler,Şarkikaraağaç, Uluborlu, Yalvaç, Yenişarbademli.güller ve göller diyârı,

ISPARTA hakkında bilgi

İlin Kimliği
Yüzölçümü: 8933 km2
Nüfûsu:            434.771
İlçeleri:             Merkez, Aksu, Atabey, Eğirdir, Gelendost, Gönen, Keçiborlu, Senirkent, Sütçüler,
Şarkikaraağaç, Uluborlu, Yalvaç, Yenişarbademli.
güller ve göller diyârı, halısı ile meşhur bir ilimiz.Isparta Akdeniz bölgesinin Antalya bölümünde ve Göller yöresinde Burdur,Afyonkarahisar,Konya,Antalya, Beyşehir ve Burdur gölleri arasında yer alan şirin bir ildir. 30°01 ve 31°33 doğu boylamları ile 37°18 ve 38°30 kuzey enlemleri arasında kalır.Ispartaya Türkiyenin halı tezgahı ve gül bahçesi denir.Trafik numarası 32dir.
İsminin Menşei
Hititler bölgeye “bereket” mânâsına gelen“Baris” ismini vermişler.Romalılar “Psidia” ismi verilen bu bölgeye hâkim olunca, “Baris” ismi yerine, kendi dillerine uygun olan “Sbarita” dediler. Şehir Türkler tarafından fethedilince buraya “İsbarita” dediler.Zamanla bu kelime halk dilinde “Isparta” olarak yerleşti.Osmanlı devrinde Isparta sancağına Hamidâbâd, sancak merkezine ise Isparta denmiştir.
Târihi
Isparta ve çevresi, târih sahnesine Hititlerle çıkar.Hititler zamânında bölgenin ismi “Arvaza” idi.Hititlerin yıkılışından sonra Frikya Krallığı bu topraklara sâhip olmak istemişse de, burayı Lidyalılar ele geçirmişlerdir. M.Ö. 4. asırda Lidyalıların elinde bulunan bu topraklarla, Kızılırmak batısındaki toprakları Persler istilâ etmiştir. Makedonya Kralı İskender, Doğu seferine çıktığında Perslerden bu bölgeyi almıştır.İskenderin ölümü ile Makedonya krallığı generalleri arasında taksim edilmiş ve Isparta çevresi Selevkos Devletinin olmuştur.Roma İmparatorluğu M.Ö. 1. asırda Selevkos Devletini ilhak edince, Isparta ve civârı Roma hâkimiyeti altına girmiştir.O târihlerde Isparta, “Psidia” isimli küçük bir şehir idi. Roma İmparatorluğu M.S. 395te ikiye bölününce bu bölge Doğu Romanın payına düşmüştür.
1071 Malazgirt Zaferinden sonra Türkler, Isparta ve çevresini Bizanstan alarak fethetmişlerse de, Birinci Haçlı Seferinde Bizanslılar bu bölgeyi yeniden istilâ etmişlerdir. Selçuklu Türkleri 1203 senesinde Bizanslılardan geri alarak, yeniden bu bölgeyi ve Ispartayı fethetmişlerdir. 1300 senesinden sonra Eğirdirde bulunan Hamidoğulları Beyliği Isparta ve çevresini Türkiye Selçukluları ve İlhanlılara bağlı olarak idâre etmiştir. Bir ara topraklarına İlhanlılar tarafından el konulmuş ve bölgeyi İlhanlı vâliler idâre etmiştir. 1327de Hamidoğulları Beyliği yeniden kurulmuştur. Bu beyliğin bir kolu da Antalyada Tekeoğulları olarak hüküm sürmüştür.
1335te İlhanlılar târih sahnesinden çekilince Hamidoğulları bağımsız olmuştur. 1380de SultanMurâdHan zamânında (Yalvaç ve Şarkikaraağaç) 80 bin Osmanlı altını karşılığı satın alınmıştır.Hamidoğulları Birinci Kosova Savaşında Osmanlılara asker yardımı yapmıştır. 1391de Yıldırım Bâyezîd Hân, Ispartanın geri kalan kısmını ve Hamidoğulları Beyliğini de Osmanlı Devletine katmıştır.Osmanlı Devrinde Isparta Anadolu Beylerbeyliğinin 14 sancağından birine, Tanzimâttan sonra Konya eyâletinin 5 sancağından birine merkez olmuştur.Isparta ismi yalnız merkez için kullanılmış sancağın ismi de “Hamid ili” (Hamidâbâd) olarak kullanılmıştır.
Isparta 1203 senesinden bu yana düşman istîlâsına uğramamış bir ilimizdir.Cumhûriyet devrinde il olmuştur.
Fizikî Yapı
Isparta topraklarının % 68i dağlar, % 15i yaylalar ve % 17si ovalarla kaplıdır. Eğirdir Gölü orta kısmında, Beyşehir ve Burdur gölleri sınırlarında yer alır.
Dağları: Isparta topraklarının % 68ini dağlar kaplar. Toros Dağlarının uzantıları olan bu dağlar, Antalya Körfezinin yukarısından iki kola ayrılarak, Isparta Ovasını çevirir ve Göller bölgesinde birleşir. İlin kuzeydoğusunda Sultan Dağları, kuzeyinde ise Karakuş Dağları yer alır. Başlıcaları: Sultan Dağları (Gelincikana Tepesi 2610 m), Karakuş Dağları (Karakuş Tepesi 1995 m), Kuyucak Dağları (Kocabulduk Tepesi 2337 m), Göl Dağları (Dedegöl Tepesi 2892 m), Davraz Dağı (2635 m), Barla Dağı (Kapıdağı Tepe 2447 m), Kirişli Dağı (1893 m) ve Akdağ (1687 m)dır. 1500-2500 m arasında değişen yaylalar vardır.Keçiborlu,Avşar,Senirkent-Atabey ve Barla yaylaları başlıcalarıdır.
Ovaları: Isparta Ovası ilin en yüksek ovasıdır. Denizden yüksekliği 1000 mdir.Çok verimli olan bu ovada buğday, arpa, gül ve meyve yetişir, Bozanönü Ovası: Denizden yüksekliği 950 mdir. Tahıl, gülcülük ve meyve zirâati yapılır.Kuleönü Ovası: Küçük fakat çok verimlidir. Tahıl ve gül yetişir. Denizden yüksekliği 925 mdir.
Akarsuları: Aksu Irmağı; Akdağın kuzey eteklerinden çıkar, birçok dere sularını alarak Ispartadan geçen Akdağ ve Davraz Dağı arasındaki dar bir boğazdan sonra, Burdur-Antalyayı geçerek Akdenize dökülür. Köprü Suyu; Göl Dağlarından çıkarak güneye akar, Yılanlı Ovası ve Kızıldere Boğazını geçip, Antalyaya girer ve Akdenize dökülür.
Gölleri: Isparta, “Göller Bölgesi”nde yer alır. İl içinde üç, sınırlarında iki göl vardır.
Eğirdir Gölü: Isparta ilinin ortasında 468 km2lik yüzölçüme sâhip, denizden 916 m yükseklikte ve 14 m derinlikte bir göldür. Gölün Hoyran ve Gelendost kıyıları bataklık, diğer kıyıları diktir.Gölde, Canada ve Yeşilada isimli iki ada vardır.Gölde, başta levrek ve sazan olmak üzere bol balık çeşidi bulunur. Türkiyenin dördüncü büyük gölüdür. Göl; Keltepe-Akheçil Boğazı ile ikiye bölünür. Kuzey kısmına HoyranGölü de denir.Kovada Gölü: Yüzölçümü 25 km2 civârındadır. Eğirdir Gölü bir ayakla Kovada Gölüne bağlıdır. Gölün üzerinde iki hidroelektrik santralı vardır. Göl; güzel manzaralı, etrâfı ağaçlıklı ve av hayvanları ile doludur. Tatlı ve berrak su ile kaplı Kovada Gölünde, başta sazan olmak üzere bol balık bulunur. Gölcük: 1500 metre çapında bir krater gölüdür. Dipte kaynayan sular yağmur suları ile beslenir. Denizden yüksekliği 1300 m, derinliği 32 mdir.Çevresi ağaçlarla süslüdür. Beyşehir ve Burdur gölleri, Isparta ili ile sınır teşkil eder ve bu göllerin bir kısmı Isparta iline âittir.
İklim ve Bitki Örtüsü
İklimi: Ispartanın iklimi, Akdeniz bölgesi ile Orta Anadolu bölgesi iklimleri arasında bir geçiş özelliği gösterir. Yılın üçte birinde sıcaklık 0 derecenin altında seyreder. Kar yağışı azdır. Senelik yağış 445-620 mm arasında değişir. Genelde sıcaklık -17 derece ile +37 derece arasındadır.
Bitki örtüsü: Isparta il topraklarının % 40a yakını orman ve fundalıklardan, % 20si çayır ve meralardan, % 16sı ekili ve dikili arâzilerden, % 24ü ise tarıma elverişsiz arâziden müteşekkildir. Ekime müsâit arâzinin mühim kısmı gül bahçeleri ile kaplıdır. Atabey ve Keçiborluda gül bahçeleri daha çoktur. Aksu Vâdisi ve Davraz eteklerinde meyve, zeytin ağaçları vardır. 1500 m yüksekliğe kadar olan yerlerde meşe ve katran, ardıç ve maki cinsi ağaçlar ve daha yükseklerde çeşitli çam ormanları bulunur.
Ekonomi
İlin ekonomisi geniş ölçüde tarıma dayanır.Gülyağı îmâlatı en çok bu ilimizde yapılır. Halıcılık ve kükürt işletmeciliğinin de ekonomide tarımdan sonra önemli bir yeri vardır. İşsizlik azdır.
Tarım: Ispartada en çok ekilen tahıldır. Buğday arpa, çavdar, baklagiller (nohut, fasulye ve fiğ) ve az miktarda şekerpancarı yetişir. Sanâyi bitkilerinden gül 2000 ton, haşhaş kapsülü üretimi 1000 ton ve haşhaş tohumu üretimi ise 1200 tondur.
Gül üretimine gelince; Türkiyenin gülyağı için yetiştirilen gül bahçelerinin % 80i bu ildedir. Hâlen senede üretilen iki milyon kilo gül çiçeğinden binde 30 nisbetinde gülyağı elde edilir ve çoğu dışarıya ihraç edilir. 1897de Bulgaristana memur olarak giden Müftüzâde İsmâil Efendi, buradan getirdiği güllerle Ispartada bir bahçe kurarak gülcülüğü başlatmıştır. Ispartanın sebze ihtiyâcı il içindeki üretim ile karşılanır.Isparta ilinde bağcılık ve elmacılık oldukça gelişmiştir. Ayrıca ceviz, bâdem, armut, kızılcık, muşmula, vişne ve iğde yetişir.İlde sulama, gübreleme yapılmakta ve modern tarım âletleri kullanılmaktadır.
Hayvancılık: Isparta ekonomisinde hayvancılığın önemli yeri vardır. Türkmen göçebeler hayvancılıkla uğraşırlar. Koyun, kıl ve tiftik keçisi, sığır beslenir. Arıcılık gelişmiştir. Isparta ilinde bulunan göllerde balık çoktur. Eğirdir Gölü ise tatlısu balıklarının en çok bulunduğu bir göldür.Gölde, kerevit (hepsi dışarıya ihrâç edilir), kefal, sazan ve alabalık yakalanır.
Ormancılık: İlim % 40a yakını orman ve fundalıktır. Fundalık saha 50 bin, ormanlık saha 300 bin hektar civârındadır. Sedir, kızılçam ve karaçam çoğunluktadır. Bin yaşında sedir ağaçlarına rastlanır. Bunların çapı iki metreye yakındır. Senede 200 bin m3 sanâyi odunu ve 250 bin ster yakacak odunu ile 200 tona yakın reçine elde edilir.
Mâdenleri: Türkiyede en fazla kükürt Isparta ilinde çıkarılır. Memleketimizde bilinen kükürt rezervelerinin % 80i Ispartadadır.Türkiyenin en büyük kükürt işletmeleri de bu ildedir. Kükürtten başka mevcut mâdenler şunlardır: Isparta Sav köyünde mâden kömürü; Kayı köyünde sodyum; İğdecik köyünde mâden kömürü; Lagas köyünde arsenik; Gölbaşı köyünde krom, çelik, arsenik ve cıva; Atabey-Koloğan köyünde manganez; Gelendost-Kötürnek köyünde mâden kömürü; Tokmacıkta demir; Keçiborlu-Merkezde kükürt; Kozluca köyünde manganez; Gümüşgün köyünde demir, krom, altın, kömür ve Kaplanlı köyünde demir, Sütçüler-Darıbökü köyünde antrasit; Selköşede de taş kömürü; Şarkikaraağaç-Belceğiz köyünde manganez, kurşun, krom, bakır; Zengibar köyünde demir; Ördekçi köyünde krom, Yalvaç Yarıkkaya köyünde linyit kömürü bulunmuştur. Bu mâdenlerde, kükürtten başka hiçbiri işlenmemektedir.
Sanâyi: Ispartada sanâyi sektörü tarıma dayalıdır. Halıcılık ve dokumacılık, gülyağcılık, orman ve mobilya, dericilik ve gıdâ sanâyii başlıca sanâyi kollarıdır.Her köy ve ilçede halı dokuma tezgâhları vardır. Bunların sayısı 25 bine yakındır. Senede 2,5 milyon m2 halı dokunur. İlde 10 iplik fabrikası, 15 halı yıkama atölyesi, 3 halı kırkımevi, halıcılık için lâzım olan pamuk ipliğini îmâl eden pamuk ipliği fabrikaları ve halıcılıkla ilgili her türlü sanayi işyerleri vardır. Dericilik sanâyii ileridir. Bir büyük fabrika ve 60 atölyede meşin, sahtiyan, kösele ve eldivenlik gibi deri yapan işyerleri vardır.Orman ürünleri ve mobilya sanâyii de önemlidir. Orman tesislerinde yonga, levha, prefabrik ev, karo ve mobilya îmâl edilir. Ayrıca bu sektörle ilgili başka iş yerleri de vardır. Gıdâ sanâyi sektörü olarak 3 büyük un fabrikası, bir bisküvi fabrikası, fruko-tamek meşrubat fabrikası, salça ve marmelat fabrikaları; yağ, çimento, tuğla, kiremit, bez ve ayakkabı fabrikaları vardır. Gülyağı (gül esansı) fabrikalarında elde edilen gülyağının çoğu yurt dışına ihraç edilir. Şarkikaraağaçta barit fabrikası vardır.
Ulaşım: Havaalanı yoktur. İzmir-Aydın demiryolu bir kolla Ispartaya bağlanmıştır. Isparta ilinde 8 istisyon vardır. Demiryolu 26 Mart 1936da gelmiştir. İl merkezini ilçelere ve ilçeleri köylere bağlayan yollar düzgündür. Ispartanın komşu iller vâsıtasıyla İstanbul, İzmir, Antalya, Adana, G. Antep ve Ankaraya ve ülkenin her tarafına karayolları ile irtibatı sağlanır.
Nüfus ve Sosyal Hayat
Nüfus: 1990 sayımına göre toplam nüfûsu 434.771 olup, 229.574ü şehirlerde, 205.197si köylerde yaşamaktadır. Yüzölçümü 8933 km2 olup, nüfus yoğunluğu 48dir. Şehire göç nisbeti ve gecekondu sayısı diğer şehirlere göre azdır.
Örf ve âdetler: Isparta 1071den sonra Türklerin eline geçmiştir. 1203ten sonra ise kesin ve devamlı olarak bir Türk beldesi olmuştur. Eski kültürlerden sâdece bâzı antik harâbeler kalmıştır.Isparta 900 seneye varan bir zamandan beri Türk-İslâm kültürü ile yoğrulmuştur.
Kıyâfet: Mahallî kıyâfet, köylerde ve mahallî oyunlarda giyilir. Sim işlemeli ve sırmalı yandan yırtmaçlı üçetek, çapraz düğmeli yelek, sırma veya kaytan işlemeli uzun mintan, şal kuşak ve pâzenden yapılmış şalvar, başa fes, ayağa yün çorap ve papuç giyilir. Fesin altına ve üstüne inci, elmas, gümüş ve altın takılır. Erkekler, boy entarisi, mintan, yemeni, fes, ayağa ceviz renginde çorap, şayak pantalon giyerler. Kadın ve erkek giyiminde geleneğe âit öğeler tamamiyle kalkmış gibidir.
Yemekleri: Pekmez, üzüm şırası, keten helva, nokul denilen tahinli ekmek, Uluborlu böreği en çok yapılanlardır.
El sanatları: Isparta el sanatları bakımından çok ileriye gitmiştir.Halıcılık çok yaygın ve ileri seviyededir.Halıcılığa ilâveten kilim de dokunur. Eskiden heybe ve şalvar da dokunurdu. Urgancılık da ileridir.Kendirden urgan, yular, kınnap, sicim, çul, çuval ve heybe dokunur. Târih boyunca saraçcılık ve semercilikte Isparta çok ileri durumda idi. Osmanlı, Kırım-Tatar ve Macar eğerleri ve diğer eğerlerin en güzeli bu ilde yapılırdı. Isparta asırlardır dericilikte isim yapmıştır. Koyun ve keçi derisinden yapılan meşin ve sahtiyanlar ile sığır ve manda derisinden yapılan kösele, çizme, çetik ve ayakkabılar Türkiyenin iç pazarlarında aranan mallardır.
Halkedebiyâtı: Isparta halk edebiyâtı bakımından çok zengindir. Efsâne, ağıt, hikâye, masal, atasözü ve mânileri çoktur.Halk şâirleri olarak Çapur Ali, Âşık Diler, Esrârî, Âşık Mehmed Dizârî, Âşık Mehmed, Ispartalı Âşık Seyrânî, Âşık Lütfi başlıcalarıdır. Oyunlar ve türküleri: Isparta, halk müziği ve oyunlar bakımından da zengindir. Bunların kaynağı Orta Asyadan gelen Oğuz boylarıdır. Oyunlarda zeybek ön sırayı alır. Oyun ve türküler, Afyon ve Denizliye benzer. Samah, teke oyunları ve okşama başlıca oyunlardır. Oyunları kadın ve erkek ayrı ayrı oynarlar. Oyunların bâzıları kıvrak bâzıları içlidir. Isparta türküleri bol ve meşhurdur.
Eğitim: Isparta ili eğitim bakımından ön sıralarda yer alan bir ilimizdir. Okur-yazar nisbeti % 95tir. Okulsuz köyü yoktur. İlde 41 anaokulu, 329 ilkokul, 68 ortaokul, 14 meslekî ve teknik orta okul, 15 lise, 24 meslekî ve teknik lise ve iki yıllık Eğitim Enstitüsü vardır. Son olarak Süleyman Demirel Üniversitesi kuruldu ve faaliyete geçti (1992).
Yetişen meşhurlar: Halil Hâmid Paşa (1736-1786), Eğirdirde Pîrî Halîfe Hamîdî ve Burhâneddîn Eğridirî, Kemankeş Ali Paşa (1624) ve Seyyid Ali Paşa (1826) Osmanlı sadrâzamlarındandır. Süleymân Demirel son zamanların başbakanlarındandır.
İlçeleri
Ispartanın biri merkez olmak üzere on iki ilçesi vardır.
Merkez: 1990 sayımına göre toplam nüfûsu 133.061 olup, 112.117si ilçe merkezinde, 20.944ü köylerde yaşamaktadır. İlçe toprakları genelde düzdür. Doğusunda Davras Dağı, güney batısında Akdağ, orta kesiminde ise Isparta Ovası yer alır.
Ekonomisi tarıma dayalıdır.Gülcülük ve gülyağcılık yaygındır. Bağcılık gelişmiştir. Yüksek kesimlerde hayvancılık yapılır. İplik Fabrikası, Sümerbank Halı Fabrikası, Çimento Fabrikası un fabrikaları başlıca sanayi kuruluşlarıdır.
İlçe merkezi Akdağın kuzey eteklerinde kurulmuştur. İzmir-Aydın-Eğirdir demiryoluna Bozanönü istasyonunda ayrılan bir hatla bağlanır. Mimârî bakımdan modern bir şehir olan Isparta Anadolunun hızla gelişen illerindendir.
Aksu: 1990 sayımına göre toplam nüfûsu 9591 olup, 2921i ilçe merkezinde. 6670i köylerde yaşamaktadır. İlçe toprakları orta yükseklikteki engebeli alanlardan meydana gelmiştir. Doğusunda Dedegül Dağları yer alır. Ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayanır. Başlıca tarım ürünleri buğday, patates ve soğandır. Yüksek kesimlerde hayvancılık yapılır. Evlerde halı ve kilim dokumacılığı yaygındır. İlçe merkezi, Dedegöl Dağları eteklerinde kurulmuştur. Eğirdire bağlı bucak iken 19 Haziran 1987de 3392 sayılı kânunla ilçe oldu.
Atabey: 1990 sayımına göre toplam nüfusu 7561 olup, 5010u ilçe merkezinde 2551i köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağına bağlı 5 köyü vardır.Yüzölçümü 202 km2 olup, nüfus yoğunluğu 37dir.
İlçe topraklarının kuzey ve batısında Barla Dağı güneyinde Bazonönü Ovası yer alır. Barla Dağının güneyinde zengin çayırlarla kaplı 1000-1500 m yükseklikte platolar vardır.
Ekonomisi gül yetiştiriciliği ve gülyağcılığına dayanır. El tezgahlarında yapılan Halıcılık önde gelen geçim kaynağıdır. İplik fabrikası başlıca sanayi kuruluşudur. İlçe merkezi denizden 1000 m yükseklikte Barla Dağı eteklerinde kurulmuştur. Eski adı Agrostur. Tarihi çok eskilere dayanır. Güney batısında Antik Seleukei Sidara şehri kalıntıları vardır. 1921de Büyük Millet Meclisi kararıyla Atabey ismini aldı. İlçe belediyesi 1910da kurulmuştur.
Eğirdir: 1990 sayımına göre toplam nüfûsu 41.266 olup, 15.828i ilçe merkezinde. 25.438i köylerde yaşamaktadır.Merkez bucağına bağlı 23, Kocapınar bucağına bağlı 2 köyü vardır. İlçe topraklarını Eğirdir Gölü ile bu gölü Isparta Ovasından ayıran dağlardan meydana gelir. Kuzeybatısında Barla Dağı, batısında Davras Dağı, doğusunda Dedegül Dağı yer alır. Eğirdir Gölünün büyük bölümü ile Kovada Gölü ilçe sınırları içinde kalır. Başlıca düzlükler göle dökülen dere vâdilerinde yer alır.
Ekonomisi tarım, hayvancılık ve balıkçılığa dayanır. Başlıca tarım ürünleri buğday, patates, ve soğan olup, ayrıca az miktarda arpa, şekerpancarı, fasulye ve nohut yetiştirilir.Göl çevresinde sulanabilen arazide sebze ve meyvecilik yapılır. En çok elma üretilir. Yaylalarda ise ençok koyun ve kılkeçisi, köylerde ise daha çok sığır beslenir. Gölde tatlı su balıkçılığı yapılır. Kerevit, sazan ve sudak başlıca av ürünleridir. Kerevit yurt dışına ihraç edilir. Halı atölyeleri başlıca küçük sanâyi kuruluşlarıdır. Evlerde de halı ve kilim dokumacılığı yapılır.
İlçe merkezi Eğirdir Gölünün güney kıyısında göle doğru uzanan Kaleburnu Yarımadası üzerinde kurulmuştur. Isparta-Konya karayolu ilçeden geçer. İl merkezine 36 km mesafededir. Ispartadan ilçe istasyonuna kadar gelen bir demiryolu vardır. Hamidoğulları Beyliğine başşehirlik yapmıştır. İlçede ülke çapında hizmet veren Kemik Hastalıkları Hastânesi ve Süleyman Demirel Üniversitesine bağlı, Su Ürünleri Yüksek Okulu vardır.
Gelendost: 1990 sayımına göre toplam nüfûsu 22.739 olup 7338i ilçe merkezinde, 15.401i köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağına bağlı 13 köyü vardır. Yüzölçümü 624 km2 olup, nüfus yoğunluğu 36dır.İlçe topraklarının kuzeyinde Kirişli Dağı, güneyinde Dedegül Dağı ve bu dağların ortasında Gelendost Ovası yer alır. Eğirdir Gölünün bir bölümü ilçe sınırları içinde kalır. Ovayı Doğanoğlu (Yalvaç) Deresi sular.
Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri buğday, arpa, nohut, haşhaş ve şekerpancarıdır. Bağcılık ve elma yetiştiriciliği yaygın olarak yapılır. Hayvancılık ikinci derecede geçim kaynağıdır. En çok koyun ve kılkeçisi beslenir. Ev tezgahlarında halı dokumacılığı yapılır.
İlçe merkezi, Eğirdir Gölünün doğu kıyısında bir ova kenarında kurulmuştur.Isparta-Konya karayolu ilçenin güneydoğu kıyısından geçer.İl merkezine 81 km mesafededir. Denizden 940 m yüksekliktedir. 1952de ilçe olanGelendostun belediyesi 1951de kurulmuştur.
Gönen: 1990 sayımına göre toplam nüfûsu 11.103 olup, 6053ü ilçe merkezinde, 5050si köylerde yaşamaktadır.İlçe toprakları orta yükseklikteki düzlük alanlardan meydana gelir.Isparta Ovasının bir kısmı ilçe sınırlarında kalır. Ekonomisi tarıma dayalıdır.Gül yetiştiriciliği ve gül yağcılık yaygındır. Yüksek kesimlerde hayvancılık yapılır. Ev tezgahlarında halı dokunur. Merkez ilçeye bağlı belediyelik bir kaza iken 9 Mayıs 1990da 3644 sayılı kânunla ilçe oldu.
Keçiborlu: 1990 sayımına göre toplam nüfûsu 19.766 olup, 8955i ilçe merkezinde 10.811i köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağına bağlı 15 köyü vardır. Yüzölçümü 565 km2 olup, nüfus yoğunluğu 35dir. İlçe toprakları orta yükseklikte engebeli araziden meydana gelir. Kuzeydoğusunda Karakuş Dağı, güneybatısında Söğüt Dağı, doğusunda Kapı Dağı yer alır. Bu dağların ortasında bir plato vardır.
Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri şekerpancarı, arpa, buğday ve elma olup, ayrıca az miktarda soğan, patates, armut ve haşhaş yetiştirilir. Bağcılık ve gülcülük yaygındır. Hayvancılık ikinci derecede gelir kaynağı olup, canlı hayvan ticaretine yöneliktir. Ev tezgahlarında halı dokumacılığı yapılır. İlçe topraklarındaki kükürt yatakları Etibank tarafından işletilir.
İlçe merkezi Keçiborlu Deresi Vâdisinde kurulmuştur. İstanbul-Antalya ve Eğirdir-Isparta-İzmir demiryolu ilçeden geçer. İl merkezine 40 km mesafededir. Denizden yüksekliği 1040 metredir. İlçe belediyesi 1902de kurulmuştur.
Senirkent: 1990 sayımına göre toplam nüfûsu 24.388 olup, 10.738i ilçe merkezinde, 13.650si köylerde yaşamaktadır.Merkez bucağına bağlı 8 köyü vardır. Yüzölçümü 600 km2 olup, nüfus yoğunluğu 41dir.İlçe toprakları kuzey ve güneyden dağlarla çevrilmiş bir alanda yer alır. Güneyinde Barla ve Kapı Dağları, kuzeyinde Karakuş Dağları ile bu dağların ortasında Senirkent Ovası yer alır. Eğirdir Gölünün bir bölümü ilçe sınırları içinde kalır. Ovayı Gençali Deresi sular.
Ekonomisi tarım ve dokumacılığa dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri şekerpancarı, arpa, elma, üzüm, buğday ve soğan olup, ayrıca az miktarda patates, baklagiller ve armut yetiştirilir. El tezgahlarında halıcılık yaygın olarak yapılır.Salça fabrikası başlıca sanayi kuruluşudur.
İlçe merkezi Hoyran Gölüne (Eğirdir Gölünün kuzey parçası) açılan bir ovanın batı kenarında kurulmuştur. Denizden yüksekliği 1040 metredir. İl merkezine 72 km mesafededir. Fazla gelişmemiş olan Senirkent 1952de İlçe olmuştur.İlçe belediyesi 1886da kurulmuştur.
Sütçüler: 1990 sayımına göre toplam nüfûsu 21.957 olup, 4062si ilçe merkezinde, 17.895i köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağına bağlı 20, Kasımlar bucağına bağlı 8 köyü vardır. Yüzölçümü 1288 km2 olup, nüfus yoğunluğu 17dir. İlçe toprakları engebeli alanlardan meydana gelir. Doğusunda Dedegül Dağı, orta ve güneyinde Kuyucak Dağı yer alır. Dağların yüksek kesimlerinde hayvancılık açısından önemli yaylalar vardır. Dağlar meşe, köknar, kızılçam, karaçam, sedir ve ardıç ormanları ile kaplıdır.
Ekonomisi hayvancılığa dayalıdır. Ekime müsait toprakları azdır. Başlıca tarım ürünleri buğday, arpa ve elmadır. Ev tezgahlarında halı dokumacılığı yapılır. İlçe merkezi, Aksu Çayına karışan bir dere vâdisinde yamaçlara kurulmuştur. Denizden yüksekliği 1000 metredir. Önemli yollardan, uzak olduğundan gelişmemiş, küçük bir yerleşim merkezidir. Eski ismi Cebeldir. İl merkezine 102 km mesafededir. Belediyesi 1938de kurulmuştur.
Şarkikaraağaç: 1990 sayımına göre toplam nüfusu 38.993 olup, 12.253ü ilçe merkezinde 26.740ı köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağına bağlı 27 köyü vardır. İlçe toprakları genelde dağlıktır.Kuzey ve kuzeydoğusunda Sultan Dağları, güneyinde Dedegül Dağı, batısında Anamas Dağı ve bu dağların ortasında Şarkikaraağaç Ovası yer alır.Ovayı Eğri Çayı sular. Beyşehir Gölünün bir bölümü ilçe sınırları içinde kalır. Dağlarda köknar, sedir, karaçam ve ardıç ormanları vardır.
Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri şekerpancarı, üzüm, buğday, elma, arpa, patates, haşhaş, nohut, soğan, fasulye ve armuttur. Hayvancılık gelişmiş olup, genelde sığır ve koyun beslenir. Ev tezgahlarında dokumacılık yapılır.Yem, barit, tuğla, kiremit fabrikaları başlıca sanâyi kuruluşlarıdır.
Uluborlu: 1990 sayımına göre toplam nüfûsu 11.970 olup, 10.072si ilçe merkezinde, 1898i köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağına bağlı 4 köyü vardır.Yüzölçümü 322 km2 olup, nüfus yoğunluğu 37dir. İlçe toprakları üç tarafı dağlarla çevrili bir alanda yer alır. Kuzey ve batısını Karakuş dağları, güneyini ise Kapıdağ engebelendirir. Dağlardan kaynaklanan suları Gençali Deresi toplar. Senirkent Ovasının bir bölümü ilçe sınırları içinde kalır.
Ekonomisi tarım ve dokumacılığa dayanır. Başlıca tarım ürünleri arpa ve buğday olup, ayrıca az miktarda elma, üzüm, nohut, patates, armut ve soğan yetiştirilir. Süt üretimi gayesiyle sığır besiciliği yapılır. Ev tezgahlarında halı dokumacılığı yaygındır. İlçe topraklarında kireçtaşı yatakları vardır.
İlçe merkezi, Kapıdağ eteklerinde düz bir alanda kurulmuştur. Tarihi çok eski devirlere kadar uzanmaktadır. Konyayı Yalvaç üzerinden Denizliye bağlayan karayolu ilçeden geçer. İl merkezine 69 km mesâfededir. Belediyesi 1864te kurulmuştur.
Yalvaç: 1990 sayımına göre toplam nüfûsu 85.053 olup, 28.028i ilçe merkezinde, 57.025i köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağına bağlı 21, Bağkonak bucağına bağlı 9 köyü vardır. Yüzölçümü 1415 km2, olup nüfus yoğunluğu 60tır. İlçe toprakları genelde dağlıktır. Kuzeyinde Karakuş Dağları ve Sultandağları, güneyinde Güllüce Dağı, güneybatısında Kirişli Dağı yer alır. Dağların iç kesiminde orta yükseklikte düzlükler vardır. Dağlardan kaynaklanan suları Hoyran ve Yalvaç dereleri toplar.
Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri elma, buğday, üzüm, arpa, şekerpancarı, patates, armut, soğan ve haşhaştır. Hayvancılık gelişmiştir. Koyun ve sığır besiciliğinin yanında az miktarda Ankara keçisi de beslenir. Tuğla, kiremit fabrikaları ve tabakâneler başlıca sanâyi kuruluşlarıdır.
İlçe merkezi Eğirdir Gölü havzasının kuzeydoğusunda Sultan Dağlarının eteklerinde kurulmuştur. Denizden yüksekliği 1160 metredir. Akşehiri Senirkent üzerinden Denizli ve Ispartaya bağlayan karayolu ilçeden geçer. Târihi çok eski devirlere dayanan bir yerleşim merkezidir. İsmini Oğuz Beylerinden Sakız ve Emir boyuna mensup Yalvaç Beyden almıştır. İlçe belediyesi 1864te kurulmuştur.
Yenişarbademli: 1990 sayımına göre toplam nüfûsu 7323 olup, 6199u ilçe merkezinde 1124ü köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağına bağlı 2 köyü vardır.İlçe toprakları dağlıktır. Batısında Dedegül Dağları yer alır. Ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Evlerde halı dokumacılığı yaygındır. İlçe merkezi Dedegül Dağları eteklerinde kurulmuştur. Şarkikaraağaça bağlı bir bucak iken 9 Mayıs 1990da 3644 sayılı kânunla ilçe oldu.
Târihî Eserler ve Turistik Yerleri
Isparta ili, tabiî güzellikleri, târihî zenginlikleri, ulaşım kolaylığı, gül ve kiraz bahçeleri, gölleri, balık ve av hayvanları ve meşhur halıları ile turistik bir şehrimizdir.
Târihi yerleri: Ispartada Selçuklu ve Osmanlı devrine âit târihî eserler eski devirlere âit kalıntılar vardır.
Hızırbey Câmii: 1312de Hamidoğullarından Hızır Bey yaptırmıştır. Keçeci Mahallesinde bulunan câmi, 1889 zelzelesinde yıkılmış, daha sonra tekrar yaptırılmıştır.
Kutlu Bey Câmii: 1415te Hamidoğullarının Isparta Subaşısı Kutlu Bey tarafından yaptırılmıştır. Çarşı içinde olan câmi, 1914 zelzelesinde yıkılmış daha sonra yaptırılmıştır.
İplik Câmii: 1550de Isparta eşrafından Hacı Abdi Ağa tarafından yaptırılmıştır. Hacı Abdi Ağa Câmii olarak da bilinir. İplik Pazarı semtindedir. 1781de sadrâzam Halil Hamid Paşa tâmir ettirmiş ve câminin yanına bir kütüphâne yaptırmıştır.Kütüphânede nâdir yazma eserler ve 14 bin cilt eser vardır. 1914 zelzelesinde büyük hasar görmüş olup, 1917de yeniden ve iki katlı olarak yapılmıştır.
Firdevs Bey Câmii: 1561de Isparta vâlisi Firdevs Bey tarafından yaptırılmıştır. 1914 zelzelesinde zarar görmeyen câmilerden biridir. Mîmâr Sinân tarafından inşâ edildiği için Mîmâr Sinân Câmii olarak da bilinir. 1783te sadrâzam Halil Hamid Paşa tâmir ettirmiştir.
Atabey Ertokuş Medresesi: Atabey ilçesindedir. 1224te Mübârizüddîn Ertokuş yaptırmıştır. 1964te tâmir ettirilen medresenin yanında Gâzi Ertokuşun türbesi vardır.
Dündar Bey Medresesi: Eğirdir ilçesindedir. 1119da Kılıçarslan tarafından yaptırılmıştır. 30 oda, 1 mescid, 2 dershâne ve hamam vardır. Nakışlı ve süslü mermer taştan yapılmıştır.Türk mîmârlık ve süsleme sanatının eşsiz şâheserlerindendir. İki katlı olan medreseden günümüze sâdece bir katı kalmıştır.
Ertokuş Han: Eğirdir-Konya karayolu üzerindedir. 1223te Ertokuş Bey tarafından yaptırılmıştır. Eğirdir Gölü kıyısındadır.
Firdevs Bey Bedesteni: 1561de Firdevs Bey Câmiine gelir getirmek için yapılmıştır. 1967de tâmir gören bedesten kapalı çarşı olarak kullanılmaktadır.
Eğirdir Kalesi: Üç tarafı göl sularıyla çevrili kasaba karadan surlarla çevrilidir.İç ve dış olmak üzere iki bölümden meydana gelmiştir. Kale yıkık vaziyettedir. İç kalenin 10-15 metrelik kısmı sağlamdır.
Uluborlu Kalesi: Kapıdağın yamacında yapılmıştır. Doğusu çok dik ve sarptır.İç ve dış kaleden meydana gelmiştir.Ne zaman ve kimin tarafından yapıldığı belli değildir.
Mesîre Yerleri: Isparta, tabiî güzellikler bakımından oldukça zengin bir ildir.
Gölcük: İl merkezinin güneybatısında Hisartepede yer alan ve çevresi ağaçlarla kaplı krater gölü olup, il merkezine 13 km uzaklıktadır.
Eğirdir Gölü: Türkiyenin Abanttan sonra en güzel göllerinden biridir. Ispartanın orta kısmında, dağlar arasında ormanlık bir sahada yer alır. Göl suları temiz ve durudur.
Kovada Gölü Parkı: Gölün etrâfı fevkalâde güzel manzaralıdır. Göl çevresi millî park îlân edilmiş olup, çınar, meşe ve kızılçam ağaçları ile doludur. Gölde irili ufaklı adacıklar vardır.
Çamyolu: Eğirdir-Sütçüler karayolu üzerinde Davraz Dağı eteklerinde çam ormanlarıyla kaplı, bol ve lezzetli suları bulunan bir piknik yeridir.
Kuyucak: Keçiborlu-Senirkent karayolu üzerinde dinlenme yeridir.
Kızıldağ Millî Parkı: Şarkikaraağaç ilçesindedir. Ormanlık bir sahadır. Kızıldağ ile Beyşehir Gölü arasında erozyonla aşınarak değişik arâzi şekilleri meydana gelmiştir.
İçmeler ve kaplıcalar: Isparta şifâlı sular bakımından çok zengin bir il değildir. Bilinen içmeler ve kaplıcaları şunlardır:
Sinap (Sav) Suyu: İl merkezine 8 km uzaklıkta Sav köyü yakınlarındadır. İçme olarak kullanılır.
Değirmendere İçmesi: Keçiborluya 2 km uzaklıkta Değirmendere köyü yakınlarındadır. Mîde hastalıklarına iyi geldiği söyleniyorsa da, suda bulunan serbest kükürt asidi yüzünden içilmemesi tavsiye edilmektedir.
Tota İçmesi: Isparta-Eğirdir yolu üzerinde Tota ormanları içindedir. Mîde ve barsak hastalıklarına iyi gelmektedir.
Kükürtlü Kaynar Suyu: Keçiborluya 4 km uzaklıktadır. Banyo ve çamur kürleri cilt hastalıkları
tedâvisinde faydalıdır.