OKYANUSYA

Büyük Okyanusun güneyine ve orta bölümlerine düşen adalar topluluğuna verilen ad. Tamamı için linke tıklayın" href="http://ansiklopedi.bibilgi.com/Avustralya">Avustralya ile birlikte dünyanın beş büyük bölümünden birini meydana getirmektedir. Tamamı için linke tıklayın" href="http://ansiklopedi.bibi...

Büyük Okyanusun güneyine ve orta bölümlerine düşen adalar topluluğuna verilen ad. Avustralya ile birlikte dünyanın beş büyük bölümünden birini meydana getirmektedir. Okyanusya, Asya ile Amerika arasında yer almaktadır. Kuzeybatıdan güneydoğuya doğru sıralanmış paralel büyük diziler halinde bir adalar âlemidir. Okyanusyanın nüfusu 14.800.000, kapladığı alan da 9.000.000 kilometrekaredir.


Okyanusya, iki büyük bölüme ayrılır : Malezya ve Polinezya. Bu bölünme daha çok etnografik ve coğrafik bir bölünmedir.


Doğal görünüşleri bakımından Okyanusya beş bölüme ayrılır:


1 - Doğal görünüşleri Avustralya’yı andıran ve bu sebeple “Avustralasya” adı verilen dizi içinde Yeni Gine, Yeni Zelanda, Tasmanya adaları yer alır. Loyalti adaları mercan adalarıdır. Salamon adaları volkaniktir. 2 - Karolin adalarından Friendly adalarına kadar uzanan Mikrodaları mercan adalarıdır. 3 - Plew -Landrone dizisi Volcano adaların içine alır ve Çin denizinin doğusunda Japonya ile Doğu Hintler arasında bir bağ meydana getirir. Bu adalar topluluğu Asyaya bağlıdır. 4 - Orta Pasifik dizisi Hawayi ve Ocean adalarını içine alır. 5 - Güney Pasifik dizisi Easter, Society, Cook, Phoneinx ve Fanning adalarını içine alır.


Siyasal bakımdan Okyanusya Büyük Britanya, Fransa, Şili ve Birleşik Amerika arasında paylaşılmıştır.

2. Alternatif : Okyanusya

thumb Okyanusya, Büyük Okyanus'a dağılmış adaları içine alan ülkelerden ve Avustralya'dan oluşan kıta. Asya'nın güney ve güneydoğusunda, Antarktika'nın kuzeyinde ve Büyük Okyanus ile Hint Okyanusu'nun arasında yer alır. Dünyanın, birer kıta olan diğer parçalarından farklı olarak, bu parçaya bütünlüğü sağlayan ve adını veren okyanustur. Yüzölçümü 8.970.000 km², nüfusu 25.000.000'dur (1991).

Coğrafya

Okyanusya'nın sınırları

thumb Büyük Okyanus'taki adaların hepsi Okyanusya'ya bağlı değildir. Asya ve Amerika yakınındaki takımadalar, bu kıtaların parçasıdır. Amerika kıyıları açığındaki adalar, Aleut Adaları ve özellikle Uzakdoğu'daki Japon takımadaları, Endonezya ve Filipinler Okyanusya'ya katılmazlar. Malezya takımadaları zaman zaman Okyanusya'ya bağlı sayılmışsa da, halkları, medeniyetleri ve tüm faaliyetleri bakımından Güneydoğu Asya'ya daha yakındır.

Okyanusya'nın bölümleri

Okyanusya dört kısıma bölünür. Avustralya, Melanezya, Polinezya ve Mikronezya. Gerçek bir küçük kıta olan ve Büyük Okyanus ile Hint Okyanusu arasında yer alan, Avrupa'nın dörtte üçü büyüklüğündeki (7.704.000 km²) Avustralya, en kalabalık bölgeleri Büyük Okyanus'a dönük olduğu için bir Okyanusya toprağıdır. Diğer yandan, tarihi de Avrupalıların Okyanusya'yı keşfetmeleri ve yerleşmeleriyle ilgilidir. Melanezya, Avustralya ve Endonezya'nın doğusundaki adaları içine alır. Bu adalara genellikle Yeni Gine de dahildir. Polinezya, Yeni Zelanda takımadaları ile Ekvator'un kuzey ve güneyindeki Orta Büyük Okyanus adalarını kapsar. Mikronezya, Malezya'nın kuzeyindeki takımadaları içine alır. Çeşitli takımadaların adaları genellikle kuzeybatıdan güneydoğuya doğru uzanır ve çoğunlukla yay şeklinde dizilmiştir.

Ada türleri

thumb Avustralya dışında, Okyanusya adaları başlıca üç türdür. 1. Yeni Zelanda, Yeni Gine ve Melanezya'nın bazı adaları dağlık yüzey şekillerini ve bugünkü biçimlerini toprak hareketleri sonucunda almıştır. Kıvrılmalar ve kırılmalar genellikle çok yenidir ve bu adalarda sık sık deprem olur, yanardağlar püskürür. 2. Polinezya, Melanezya ve Mikronezya takımadalarının çoğu yüzeyden az çok uzak bir denizaltı tabanının üzerindeki volkanik akıntıların sonucudur. Bazıları halâ etkin olan yanardağlar çok yüksektir. Hawaii takımadalarında bu yükseklik 2.400 m'yi bulmaktadır. 3. Dönenceler bölgesinde yer aldıklarından, adaların çoğu mercan kayalıklarıyla çevrilidir. Örneğin, Avustralya'nın kuzeydoğusundaki Büyük Set. Fakat, Yeni Zelanda'da Avustralya'nın güneyinde ve bazı takımadalarda mercan kayalıkları yoktur. Örneğin, Markiz Adaları.Üstelik denizaltı sığlıkları bazı mercan oluşumlarına taban yerine geçmiş ve bazı takımadalar tamamıyla atollerden oluşmuştur. Örneğin, Tuamotu, Gilbert vb.

İklimi ve bitki örtüsü

thumb]] Okyanusya adalarının hemen hepsi tropikal bölgededir. Yeni Zelanda takımadalarında, Tazmanya'da ve Avustralya'nın güneydoğusu ile güneybatısında okyanus veya akdeniz tipinde ılıman iklim hüküm sürer. Diğer kısımlarda sıcaklık yılın her ayı yüksektir. Fakat, birçok adanın iklimini doğudan batıya doğru esen alizelerle kara ve deniz meltemleri yumuşatır. Adaların alizelere açık dağlık yamaçları, rüzgâraltı olan koruntulu yamaçlardan ve düz mercan adalarından daha çok yağış alır. Melanezya adalarının bazılarında güç katlanılan bir ekvator iklimi hüküm sürer. Yeni Gine, Salomon Adaları ve Yeni Hebrides adalarının alçak topraklarını sıtma kırıp geçirir. Büyük Okyanus'taki diğer adalarda bu hastalığa rastlanmaz.

Yerli halklar

thumb ailesi)]] Büyük Okyanus'un tüm takımadalarına yüzyıllar boyunca cüretli deniz seferlerine çıkan batı halkları yerleşti. Örneğin, Melanezyalılar, Polinezyalılar. Okyanusya'nın yerli halkı, 3.100.000 kişi (2.500.000'i Malinezya'da) olarak hesaplanmıştır. Avustralya'daki çok ilkel yerli halkların nüfusu az (50.000 kişi) ve dağınıktır. Diğer tüm adalarda, salgınların ve 19. yüzyıl sonunda geleneksel yaşayışın bozulmasının sonucu olarak gerileyen yerli halkların nüfusu bugün, giderek azalmaktadır. Bu yenilenme özellikle Yeni Zelanda Maori'lerinde (130.000 kişi) ilgi çekicidir.

Avrupa etkisi

Commonwealth, Fransa ve ABD, Okyanusya'nın üç büyük devletidir. Avrupalılar, Okyanusya'nın çeşitli kısımlarını siyasî bakımdan kontrol etmekle yetinmeyerek iklimi elverişli topğraklara yerleştirler. Örneğin, Avustralya, Yeni ZelandaYeni Kaledonya ve Hawaii. Dönenceler arasındaki diğer adalarda özellikle hindistancevizi içi, takımadaların çoğunun başlıca gelir kaynağıdır. Bazı maden yatakları çok önemlidir. Örneğin, Yeni Kaledonya'da nikel, fosfatlar vb.

Tarih

Okyanusya'ya hiç bir zaman büyük ölçüde yerleşme olmamıştır. Eski tarihlerdeki yerleşme, göç dalgalarının değil, kısa mesafelerde yer değiştiren, sürekli olarak birbiriyle kaynaşan ve ayrılan küçük grupların sonucudur. Kıtanın ilk halkı oldukları sanılan Papuzlar ve Pigmeler, Yeni Gine'ye, Salomon Adaları'na ve Yeni Hebrides Adaları'na yerleştiler. Tarımla geçinen bu halklardan bazı gruplar, balıkçılık ve gemicilikle uğraştı. Sayısız yasak koyan gizli derneklerin hâkim olduğu bu toplumda, önderlerin görevi sınırlıydı. Sonra, Tazmanyalılar, Avustralya'lı ilkel halklar tarafından püskürtülmeden önce Avustralya'yı işgal ettiler. Çok geri olan Tazmanyalılar sadece avcılık ve devşirmecilikle geçiniyorlardı. Avustralya yerlilerinin de başka geçim kaynağı yoktu ama teknikleri daha gelişmişti. Daha sonra gelen Melanezyalılar, Yeni Gine'ye Salomon Adaları'na ve Yeni Hebrides Adaları'nın bir kısmına yerleştikten sonra, Yeni Kaledonya, Fiji Adaları ve Mikronezya'ya geçtiler. Medeniyetleri çok yakından ilgili oldukları Papuların medeniyetine benziyordu. Polinezyalılar geldikleri sırada Fiji Adaları'nda ve Yeni Kaledonya'da Melanezyalılar yerleşmişti. Malezya asıllı olduğu sanılan Polinezyalılar, birdenbire çoğaldığı için veya iç savaşlar yüzünden Büyük Okyanus'un her yanına dağıldı. Mikronezya'yı aştıktan sonra, Hawaii, Cemiyet, Samoa ve Tanga Adaları'na, Paskalya Adası'na ve Yeni Zelanda'ya 14. yüzyıl'da yerleşti. Yeni Hebrides Adaları'nna ve Yeni Kaledonya'da Melanezyalılarla karıştı. Polinezyalıların sağlam bir hiyerarşiye dayanan toplumlarını çok eski çağdan beri veraset yoluyla işbaşına gelen önderler yönetiyordu. Balıkçılık ve tarımla geçinen Polinezyalılar, Paskalya Adası'ndaki heykeller ve taraçalar gibi çok büyük işler başardılar.

Dış bağlantılar

ast:Oceaníabat-smg:Okeaneje bcl:Osyanyabe-x-old:???????ceb:Oseanya crh:Avstraliya ve Okeaniyadiq:Okyanusyaext:Oceaníafrp:Ocèanie fur:Oceaniegan:???hsb:Oceanijaksh:Ozejaanijelad:Oseanianah:Teoatlan nds:Ozeaniennov:Oseania nrm:Ochéanniescn:Oceania sco:Oceaniesimple:Oceaniatpi:Oseniavec:Oceaniazh-classical:??? zh-min-nan:Tai-iû?-chiu zh-yue:???